Αεροφωτογραφίες

Τα πρώτα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας από την περιοχή του Παρανεστίου, προέρχονται από το Αρκουδόρεμα και ανάγονται στην Παλαιολιθική Εποχή. Έκτοτε η κατοίκηση της περιοχής υπήρξε συνεχής. Η θρακική φάση της ιστορίας της τελειώνει με την έλευση των Ελλήνων και την ενσωμάτωσή της στο βασίλειο της Μακεδονίας. Τους Μακεδόνες διαδέχτηκαν οι Ρωμαίοι και αυτούς οι Βυζαντινοί.

Από τα βυζαντινά τουλάχιστον χρόνια, σώζονται τα ερείπια οχυρώσεων στις κορυφές υψωμάτων που διαφεντεύουν τα περάσματα του Νέστου. Μετά την οθωμανική κατάκτηση η περιοχή κατακλύστηκε από μουσουλμάνους εποίκους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν κι έζησαν σε ορεινές κοινότητες, όπου κι άφησαν τα ίχνη τους, π.χ. κοιμητήρια τους, στα οποία το πλήθος των μνημάτων μαρτυρεί κατοίκηση επί γενεές γενεών…
Κύρια ασχολία των πληθυσμών αυτών ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Σ’ αυτά τα ορεινά χωριά, μετά το 1922, τους μουσουλμάνους κατοίκους, που αναχώρησαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών, τους αντικατέστησαν πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής.
Αυτοί, μαζί με τους Σαρακατσαναίους νομάδες, που δημιούργησαν μόνιμες εγκαταστάσεις στην περιοχή, αποτέλεσαν σε δύσκολους καιρούς θεματοφύλακες και προμάχους του ελληνισμού…

Ο Νέστος, ο αρχαίος Νέσσος, καθώς κατεβαίνει στην θάλασσα σχηματίζει απείρου κάλλους μαιανδρισμούς και Τέμπη σέρνοντας στις πλάτες του τον μύθο του Ορφέα.   Τον πανέμορφο Παγγαιορίτη αοιδό και σοφό νέο που όταν έχασε την σύντροφό του Ευρυδίκη απελπίστηκε τόσο πολύ, που δεν ήθελε να δει άλλη γυναίκα.

Αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι με την στάση του Ορφέα πικράθηκαν και αγανάκτησαν οι πανέμορφες Πιερίδες θρακιώτισσες, γιατί θεώρησαν προσβολή και περιφρόνησή τους τη στάση του κι αγριεμένες τον θανάτωσαν και του πέταξαν τα κομμάτια του στο Νέστο. Τα μέλη του σώματός του έφτασαν στην θάλασσα κι από εκεί στη Λέσβο και εκεί οι αρχαίοι πλέκουν ένα ολόκληρο μύθο για  όλη αυτή τη διαδρομή. 
Για τον Κένταυρο Νέσσο υπάρχουν μύθοι και θρύλοι που αναφέρονται κατά κόρο στα αρχαία συγγράμματα.
Το πολύ παλιό όνομα του ποταμού ήταν Λύκορμος. Ζευγάρωσε με τη θεά Αφροδίτη και απόκτησαν κόρη πεντάμορφη την Καλλιρόη. Η νύμφη Καλλιρόη προστάτευε τις πηγές που έπεφταν στο Νέστο και καθάριζαν τα νερά του.

Το Παρανέστι από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν το κέντρο μιας πολυάνθρωπης περιοχής στην οποία έζησαν ιστορικές φυλές των Θρακών, όπως οι Πιέρες, τους οποίους ο Παυσανίας ονομάζει Νέστιους Θράκες.
Μια φιλόμουση και πολυενδιαφέρουσα φυλή που έφυγε διωγμένη από την Πιερία του Ολύμπου, από τους Μακεδόνες βασιλείς Κοίνο, Περδίκα Α’ και Αργαίο Α’, όπως γράφουν ο Πολύβιος και ο Θουκυδίδης. Ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στις όχθες του Νέστου μέχρι και τις ακτές του Πιερικού κόλπου της Καβάλας και βόρεια στις χρυσοφόρες πλαγιές των βουνών της Λεκάνης και του Φαλακρού.

Πριν από την ομαδική άφιξη προσφύγων του Πόντου και της Μικράς Ασίας στην περιοχή ζούσαν πολλοί Ηπειρώτες από την Κόνιτσα και τα Ιωάννινα και πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, αλλά και κάποιοι πρόσφυγες από την περιοχή της σημερινής Τουρκίας.

Την εποχή του Μακεδονικού Αγώνα οι κάτοικοι φαίνεται ότι ανέπτυξαν δράση γιατί αναφέρονται ως τιμηθέντες από την Πολιτεία με δίπλωμα και μετάλλιο ανδρείας το 1935, ο μακεδονομάχος Αριστείδης Γραμμενίδης και ο Δημήτριος Πασσιάς. Ενδέχεται να υπήρξαν και άλλοι.

Οι κάτοικοι της περιοχής Παρανεστίου έχουν αιματηρά βιώματα από την Βουλγαρική κατοχή του 1941-44 με πολλούς νεκρούς από τον άμαχο πληθυσμό και την πυρπόληση των οικιών και των υπαρχόντων τους. Από χωριά της περιοχής εκτοπίστηκαν στη Βουλγαρία άνδρες και παιδιά στο Ρούσε. Εκεί δούλευαν σαν είλωτες στα έργα της Βουλγαρικής κυβέρνησης υποχρεούμενοι να δίνουν παρόν δύο φορές τη μέρα στην βουλγαρική αστυνομία. Ενώ άλλοι κάτοικοι κατέφυγαν στα πεδινά της Δράμας, Καλλίφυτο, Άγιο Αθανάσιο, Καλαμώνα, Καλαμπάκι κλπ όπου η αλληλεγγύη των ντόπιων ήταν συγκινητική.

Το ιστορικό Παρανέστι (ή όπως λεγόταν παλιότερα Μπούκια) είναι το οικονομικό, διοικητικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής. Με Λύκειο και Γυμνάσιο, Δημοτικό σχολείο και δημόσιο Νηπιαγωγείο και παιδικό σταθμό. Έχει εκπολιτιστικό σύλλογο από το 1983 με πλούσιες δραστηριότητες.
Ένας εξαίρετος ναός του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης κτισμένος σε ρυθμό βασιλικής με παλιές εικόνες βρίσκεται στο Παρανέστι.